Баҡһаң, “малай – зәңгәр, ҡыҙ алһыу төҫтә булырға тейеш” тигән стереотип тарихи факттарға барып тоташа икән. Ғалимдар әйтеүенсә, был бүлеү тәүтормош дәүеренән үк килә: зәңгәр күк йөҙө ир-атҡа яҡшы һунар вәғәҙә итә, ә ҡатын-ҡыҙға ҡыҙыл (алһыу) йыйырға яратҡан емеш-еләк төҫөн хәтерләтә. Был сағыштырыуҙар беҙҙең көндәргә тиклем йәшәп килә.
Батша Павел Беренсенең указы менән 1797 йылдан император ғаиләһендә тыуған балаларға тыумыштан уҡ юғары чин бирелә һәм дәүләт ордены тапшырыла. Малайҙарҙың ордены – зәңгәр, ҡыҙҙарҙыҡы алһыу төҫлө таҫмаға тағылған була. Ғөмүмән, XIX быуатҡа тиклем балаларҙы бер төрлө итеп кейендерәләр – оҙон аҡ күлдәк, елкәгә төшөп торған оҙон сәс. Ул осорҙа 5 – 6 йәшкә тиклем малайҙарҙы йыш ҡына ҡыҙҙар менән бутайҙар. XX быуат иһә бала тәрбиәһенә иҫке ҡарашты үҙгәртә, енестәрҙе лә ике төҫкә бүлә. Был хәрби формаларҙа күберәк зәңгәр төҫтө ҡуллана башлауҙары менән аңлатыла. Ә Көнбайыш модельерҙары 1940 йылдарҙа ҡатын-ҡыҙҙарға алһыу төҫ ҡулланылған кейем тәҡдим итә башлай, ошондай уҡ төҫлө кейемдә уйынсыҡ ҡурсаҡтар ҙа сығарыла. Шулай итеп, алһыу ҡатын-ҡыҙҙың нәфислеген күрһәткән төҫ булып танылыу яулай.
Бөгөн йәш балаларҙы “Был малаймы әллә ҡыҙмы?” тип бутаусылар юҡ – бәпестәр, бәләкәй генә һалдаттар ише, зәңгәр йәки алһыу “униформа” кейә. Психологтар, ике төҫ тә бәләкәй йән эйәһе өсөн уңышлы һайланған, тип иҫәпләй. Улар бала күңеленә тыныслыҡ бирә, яҡшы тәьҫир итә.
Психологтар, кейемдең төҫө баланың үҙ-үҙен баһалауына, һаулығына, тирә-яҡ мөхитте аңлауына туранан-тура бәйле, ти. Ә һеҙ ниндәй төҫтәргә өҫтөнлөк бирәһегеҙ?
Ҡыҙыл – иң көслө төҫ. Ыңғай һыҙаттары: ҡыйыу, лидер, дәртле, еңеүсе. Ләкин ҡайһы саҡ ҡыҙыл төҫ яратыусы менән килешеүе ҡыйын, сөнки үҙен юғары баһалай һәм тиҙ агрессияға бирелә. Бер йәшкә тиклем баланың кейемендә ҡыҙыл төҫ бөтөнләй булмаҫҡа тейеш, ти белгестәр. Төҫтәр терапияһында ҡыҙыл үҙ-үҙен түбән баһалаған балаларҙы дауалау өсөн ҡулланыла. Баҙнатһыҙ балаға яйлап ҡына ҡыҙыл төҫтәге әйберҙәр һатып алырға кәрәк: уйынсыҡ, сумка, күлдәк һәм башҡаһы. Малайҙар гардеробында ҡыҙыл мотлаҡ булырға тейеш икән, баҡһаң. Ләкин уның артыҡ күплеге балағыҙҙы ҡаты кешегә әйләндереп ҡуймаһын.
Күк – йыйнаҡ, яуаплы, коллективлыҡ рухы. Ә бошмаусанлыҡ, эмоциональ һалҡынлыҡ, консерваторлыҡты кире һыҙаттарға индерергә мөмкин. Күк төҫ ир-егеттәр төҫө тип һаналһа ла, һәр нәмәлә сама белергә кәрәк. Үтә хисле, нервы ауырыуҙарынан интеккән малайға күк үҙ-үҙен ҡулда тоторға ярҙам итәсәк, батырлыҡ өҫтәйәсәк. Аралашмаусан балалар кейемендә күк төҫтө күп ҡулланыу кәңәш ителмәй.
Зәңгәр – аҡ һәм күктең ҡушылыуы. Ул күктең барлыҡ яҡшы һыҙаттарын һаҡлап алып ҡала, тотанаҡлыҡ, тоғролоҡ, тыныслыҡ өҫтәй. Был төҫкә малайҙарҙы осраҡлы ғына кейендермәйҙәр, сөнки яңы тыуған саҡта улар ҡыҙҙарға ҡарағанда күпкә хәлһеҙерәк була. Ә зәңгәр төҫ иммунитетты күтәрә, физик һәм психик көсөргәнешлекте бөтөрә, был төҫ яңы тыуған ҡыҙҙар өсөн икенсе урында торорға тейеш.
Һары – ҡояш төҫө. Тормошто яратыу, йомартлыҡ, оптимислыҡ, үҙенсәлелек, ирек һөйөү хас. Шулай уҡ эмоцияларҙың һәм кәйефтең тиҙ үҙгәреп тороуы, алмашыусанлыҡ һыҙаттарына эйә. Һары төҫ – бала гардеробында төп төҫтәрҙең береһе. Һары кейем-һалым балаға байрам кәйефе бүләк итә. Был төҫтө тотош инҡар итергә һис тә ярамай, шул уҡ ваҡытта уны самаһыҙ артыҡ ҡулланыу баланы көн дә байрам, күтәренке кәйефле, яуапһыҙ итәсәк. Был иһә киләсәктә уның ауырлыҡтар алдында көсһөҙлөгөнә килтерәсәк.
Йәшел – төрлө көйөнөскә һәм шатлыҡҡа бай булған тормош төҫө. Түҙемлек, эшһөйәрлек, проблеманы хәл итеүҙә рациональ ҡараш – быларҙың барыһы ла яҡшы. Ә кире яҡтарына килгәндә, көсһөҙ интуиция, ижад үҫешен тотҡарлаған көслө практицизм. Уңышлы прагматик үҫтерергә теләһәгеҙ, күберәк йәшел төҫтө ҡулланығыҙ, ә балағыҙҙы ижади шәхес итеп күргегеҙ килһә – йәшелде тулыһынса юҡҡа сығарыу кәрәк. Шулай ҙа иң яҡшыһы – алтын урталыҡты табыу.
Ҡыҙыл-һары – аҡыл эйәләре, физик һәм психик һаулыҡ төҫө. Ике енес балалары өсөн дә мөһим. Нервы сиренә тиҙ бирешеүсән, физик яҡтан көсһөҙ балалар өсөн был төҫтө күп ҡулланырға кәңәш ителә. Тик барлыҡ кейем ҡыҙыл-һарынан ғына тормаһын, юғиһә һөҙөмтә кире буласаҡ.
Аҡ – таҙалыҡ һәм эскерһеҙлек, хәйләһеҙлекте күрһәтә. Был төҫ баланың гардеробында мотлаҡ булырға тейеш, бигерәк тә байрам кейемендә. Тик аҡ төҫтә бәләкәс тағы ла көсһөҙөрәк, күңеле тиҙ кителә торғанға әйләнә. Аҡты һәр саҡ башҡа төҫтәр менән бутарға кәрәк, бигерәк тә балағыҙҙы тәү тапҡыр кеше алдына сығарып күрһәткәндә.
Ҡуңыр (көрән) – ер төҫө, консерваторҙар һәм прагматиктар батшаһы. Ул аяҡта ныҡлы баҫып торорға, яҡшы хужа булырға ярҙам итә. Балаға кейем һайлағанда ҡуңыр төҫлө әйберҙәргә иғтибар итегеҙ, төп төҫ булмаһа ла, ул гардеробында булһын.
Алһыу – наҙлы, нәзәкәтле, йомшаҡ. Малайҙарҙың алһыу төҫлө әйберҙәренең күплеге шәхестең дөрөҫ булмаған өлгөлә үҫешенә килтереүе бар. Эшлекле, яңғыҙ ҡатындар ҡыҙҙарының гардеробында алһыу төҫ булдырмаҫҡа тырыша, йәнәһе, был төҫ ирҙәрҙән бәйле булыуҙы күрһәтә. Был осраҡта психологик ярҙам мотлаҡ.
Ҡара – юҡлыҡты аңлата, ҡара төҫ йәш баланың гардеробында бөтөнләй булырға тейеш түгел.
Фото: dzen.ru
https://ye102.ru/articles/obrazovanie/2016-09-07/z-g-rme-al-yumy-538405