Елдәй елеп уҙа йылдар...

2020 йылдан ғалимдар Ерҙең әйләнеүенең тотороҡло тиҙләнешен билдәләй. Был күренештең сәбәптәре әлегә тулыһынса аңлашылмаған. Планетаның хәрәкәт тиҙлегенә йоғонто яһаусы факторҙар араһында: айҙың һәм ҡояштың тулыу көстәре, Ер үҙәгендәге эске процестар, атмосфера һәм океан хәрәкәттәре һ.б.

2022 йылда бер төркөм ғалимдар диңгеҙ буйында ял итеү урынына бик мөһим эксперимент үткәрә: атом сәғәттәре буйынса теүәл ваҡытты үлсәй. Был сәғәт 1960 йылдарҙа эшләнгән һәм кешелек өсөн генә мөмкин булған иң теүәл ваҡытты күрһәтә. Улар ярҙамында ғалимдар 29 июндә Ерҙең үҙ күсәре тирәләй әйләнешенең элеккегә ҡарағанда 1,59 секундҡа кәмерәк булыуын асыҡлай. Был рекорд! 2029 йылда ер сәғәтенә Ерҙең тиҙ хәрәкәт итеүенә яраҡлашырға һәм циферблаттан бер секундты алып ташларға тура киләсәк, тиҙәр. 2025 йылда 1975 йылдағыға ҡарағанда ваҡыт тиҙерәк үтә, тип уйлаһағыҙ, һеҙ хаҡ!

Әммә башҡа теориялар ҙа бар. Улар буйынса, тәүлек аяныслы бер секундҡа түгел, ә алты йәки һигеҙ сәғәткә ҡыҫҡарған! Ҡасандыр, яҡынса миллиард йыл элек, тәүлек 18 сәғәт тәшкил иткән. Тәүлектең бындай оҙайлығы беҙгә һиҙҙермәй генә кире ҡайтты, тиҙәр һәм хәҙер уларҙа 16 сәғәттән 18 сәғәткә тиклем. Хатта бәләкәй балалар ҙа, улар өсөн ваҡыт яй тойолорға тейеш, уның тиҙләтелеүен күрә. Шулай итеп, беҙҙе хатта атом сәғәте лә алдай?

16-18 сәғәтлек көндәр, ысынлап та, дөрөҫ була ала. Быны ике факт раҫлай. Беренсенән, Афон тауында монахтар быуаттар буйына бер үк доғалар китабын уҡый, уны теүәл тәүлек уҡырға кәрәк. Һуңғы ваҡытта улар, тулы доғалар уҡыуға ваҡыт етмәй башланы, тип билдәләй. Ә тибет монастырҙарының береһендә көн һайын бер үк ваҡытта шәмдәрҙе яндырыу йолаһы бар, улар теүәл тәүлек янып торорға тейеш. Быуаттар буйына был шәмдәр бер үк рецепт буйынса эшләнә, әммә хәҙер улар янып өлгөрмәй.

Бынан тыш, тәүлектәге ваҡыт берәмектәренең һаны планетаның ни тиклем тиҙ әйләнеүенә генә түгел, ә уның орбитаһының ҙурлығына ла бәйле. Ҡояш сағыштырмаса йәш йондоҙ, шуға күрә ул даими киңәйә, һәм Ер орбитаһы тейешле үҙгәрә. Барыһы ла Эйнштейн буйынса: планета йондоҙға яҡыныраҡ булған һайын, ул тирәләй әкренерәк әйләнә, был планетала ваҡыт тиҙерәк үтә.

Америка ғалимы Грег Брейдендың раҫлауынса, һуңғы илле йылда ваҡыт ҡыҫҡарған, һәм ысынында хәҙер тәүлектә ни бары 16 сәғәт. Шуға күрә беҙ ашығабыҙ, әммә барыбер бер нәмә лә өлгөрмәйбеҙ. Сәғәт беҙҙе алдай, сөнки ваҡыт менән “ҡыҫылған".

Брейден әйтә: “Һәр кардиологтан һорағыҙ, һәм ул һеҙгә йыш йөрәк тибеше булған кешенең башҡаларҙан аҙыраҡ йәшәүен әйтер. Ерҙең дә пульсы бар. Ул “шуман резонансы " тип атала. 1950 йылдарҙа ул секундына 7,8 тибеш тәшкил итә. Һәм 1980 йылға тиклем шулай була. Һуңынан өҫкә күтәрелә, һәм хәҙер - 13 тибеш. Ер тиҙерәк тын ала. Һәм тирә-яҡтағы арауыҡ-ваҡытты үҙгәртә. Атап әйткәндә: әгәр «пульс» та тәүлегенә 7,8 тапҡыр тибеш 24 сәғәт дауам итһә, «пульс»тағы 13 һуғыу 16 сәғәт кенә дауам итә, ти тикшеренеүсе. Тирә-яҡтағы бөтә нәмә лә шундай уҡ: Ҡояш ҡалҡып, байый, беҙ тиҙ йүгереп йөрөмәйбеҙ, элеккесә сәғәт тибә, әммә был - иллюзия. Көнөнә ни бары 16 сәғәт кенә ҡалды”.

Ә һеҙ, нисек уйлайһығыҙ, дуҫтар? Нисек кенә булмаһын, көндәр, йылдар тиҙерәк уҙа, шулай бит?

Сығанаҡ: https://vk.com/public215622371