Олимпия Айыуының билбау сере

1977 йылда СССР Олимпия комитеты буласаҡ Олимпия уйындарының иң яҡшы талисманына Бөтә Союз конкурсы иғлан итә. Илдең төрлө төбәктәренән 40 меңгә яҡын тәҡдим килә: зубрҙарҙан һәм әкиәт батырҙарынан алып традицион матрёшкаларға тиклем.

Билдәле балалар рәссамы Виктор Александрович Чижиков та коллегалары менән бергә ижади эҙләнеүгә ҡушыла. Тәүге эскиздар йә артыҡ етди, йә плакатҡа оҡшап килеп сыға. Ә ысын ижади асыш Чижиковҡа оҙон, йоҡоһоҙ бер төндә килә. Өҫтәлдә өйөлөп ятҡан эскиздар һәм буш сәй сынаяҡтары араһында түңәрәк кенә, көләс, ҡоласын йәйгән, балаларса йылы йылмайған айыу балаһы тыуа.

Рәсем конкурста бәхәсһеҙ еңеп сыға һәм партия етәкселегенең дә хуплауын ала. Барыһы ла хәл ителгән кеүек тойола. Әммә рәссам өсөн чиновниктар менән ярты йылға һуҙылған ауыр бәхәстәр башлана. Спорт ведомствоһы ҡәтғи талап ҡуя: талисманда мотлаҡ биш Олимпия ҡулсаһы булырға тейеш.

Тик уларҙы ҡайҙа урынлаштырырға?

Айыу балаһының көрән күкрәгенә рәссам аҡ йөнтәҫ түшлек төшөргән була. Унда сағыу төҫлө ҡулсалар бөтөнләй юғалып ҡала йәки сит, килешһеҙ тап һымаҡ күренә. Һәр аҙналыҡ кәңәшмәлә чиновниктар төрлө тәҡдимдәр яуҙыра: айыуҙың башына Олимпия эмблемаһы төшөрөлгән спорт кепкаһы кейҙерергә, ҡулсаларҙы ҡолаҡтарына төшөрөргә, хатта артҡы аяҡтарының табанына урынлаштырырға тәҡдим итәләр.

Әммә Чижиков үҙ фекеренән сигенмәй. Ул балалар иллюстрацияһының ябайлығын һәм матурлығын һаҡлап ҡалыу өсөн һәр уңышһыҙ тәҡдимгә ҡаршы тора.

Ижади көрсөк ярты йылдан ашыу дауам итә. Ә ҡотолоу юлы әйтерһең дә әкиәттәгесә табыла: 1977 йылдың авгусында Чижиков әҙер сиселеште төшөндә күрә.

Уға шул уҡ йылмайып торған айыу балаһы төшөнә. Билендә — зәңгәр-аҡ билбау, ә уның алтынһыу төҫтәге ҡаптырмаһы Олимпия ҡулсалары рәүешендә эшләнгән була. Рәссам төн уртаһында уянып китә, өҫтәл лампаһын ҡабыҙа һәм ике минут эсендә генә төшөндә күргән образды бер ҡағыҙ киҫәгенә төшөрөп ҡуя.

Иртәгәһенә комиссия билбау вариантын бер тауыштан хуплай.

Артабан инде ҡатмарлы инженерлыҡ эше башлана. Бейеклеге 8 метр, ауырлығы яҡынса 65 килограмм булған резина Айыу стадион өҫтөнә яйлап һәм тигеҙ күтәрелә алһын өсөн, уның конструкцияһын Жуковскийҙағы полигонда белгестәр йәшерен рәүештә һынай.

Инженерҙар оҙаҡ ваҡыт уның тигеҙлеген көйләй. Ел саҡ ҡына көсәйһә лә, ғәйәт ҙур фигура бер яҡҡа ауыша йәки аяҡтарын өҫкә күтәреп әйләнеп китергә ынтыла. Ахыр сиктә Айыуҙы махсус гелий шарҙарына шундай итеп беркетәләр: ул күктә тура торошта йөҙөп барырға һәм әйтерһең дә һоҡланып ҡалған трибуналарға ҡулы менән хушлашып торорға тейеш була.

Лев Лещенконың тауышы, Александра Пахмутованың данлыҡлы көйө һәм болоттар араһында яйлап ҡына алыҫлаша барған Айыу һыны — барыһы бергә кешеләрҙең күңелендә ғәжәп йылы һәм тулҡынландырғыс мәл тыуҙыра. Ул спорт тарихында ҡабатланмаҫ күренеш булып ҡала.