Ғәләү һәм уның әтәстәре

“Был ҡолағы ишетмәгән, теле һөйләшмәгән “немтуй” түгелме икән?” – тигән хафа­ға төштө Ғәләү. – Берәй төрлө ауаз сығарһа ла күңеле тынысланыр ине исмаһам. Юҡ инде, юҡ бер ниндәй ҙә өнө лә хатта. Өҫтәүенә, тауыҡтары ла һаман йомортҡа һалмай...”
Уҙамандың борсолоуҙары урын­һыҙ булды. Тағы ла аҙна – ун көн тигәндә тауыҡтар берәм-һәрәм йомортҡа һала, ә әтәс ниндәйҙер тауыштар сығара башланы! Ки– ки-күк! – булды тәүге өндәре уның. Ләкин уҙаманды был ғына тынысландырманы. Сөнки “немтуй” аҙна – ун көн генә һуҙманы был туҙға яҙмаған көйөн. Инде ай үтеп бара, ә ул һаман да “ки-ки-күк” тә “ки-ки-күк”...
Әтәс тауыштары сыҡҡан кеүек сыға сығыуын, ләкин һуҙып ҡына “Ки-ки-ре-кү-ү-ү-ү-к” тип зыңлата алмай. Эйәрмәҫме икән был тип, бер-ике көн эргәһенә ба­ҫып, уҙа­ман, әтәс моңо­ноң бө­тә нескә­­лек­тәренә тап килтереп, икешәр-өсәр сәғәт бу­йы янын­да йырлап та ҡараны. Ләкин тегеһе әллә Ғә­ләү­ҙең тауышы оҡ­ша­маны, әллә тоны тура килмәне – эйәр­мәне уға.
– Миңә ҡушылырға те­ләмәй, бәлки музыкаль ҡоралға эйәрер, – тигән фекергә килде лә өйҙән баянын һөйрәп сығарҙы. Тыс­ҡылдата ғына теге­не:”до-ми-соль-до-о-о-о-о”, “до-ми-соль-до-о-о-о”... Тауыҡтар, пырылдап, ҡайһыһы-ҡайҙа ниндәй тишек тапты – шунда сумдылар ҙа кем­уҙарҙан йән-фарманға ҡытҡылдай башланылар.
– И-и-и, – тип Ғәләү баян төймә­ләренә баҫты. – До-ми-соль-до-о-о-о...
Тәүҙә аптыраған булды әтәс. Унан ауыҙ эсенән ниҙер мығырҙаны. Ә Ғә­ләү һаман бер үк төймәләрҙе баҫы­уын дауам итте. Әтәс инде иғтибар­лыраҡ була барҙы. Хатта баян ҡо­саҡ­ла­ған Ғәләү янына яҡыныраҡ уҡ килеп баҫты. Яй ғына тауыш юғары­лығына көй­ләнеп, бер заман “ки-ки-ре-кү-ү-ү-ү-к” тип бар донъяны зыңлатмаһынмы... Ғәләүҙең түбәһе күккә тейҙе, төймә­ләр­гә өҙөп тә, һуҙып та тағы дәртлә­не­берәк баҫты, басын да ҡушып ебәрҙе. Әтәс тә үҙ моңонан бик ҡәнәғәт: ҡанат­тарын ҡаға-ҡаға бер-бер артлы “кикирекүген” һуҙҙы ла һуҙҙы. Уға ҡасабаның барлы-юҡлы тағы бер-нисә әтәсе лә ҡушылды.
Музыка дәресе иҫ киткес ҙур уңыш менән тамамланды. Тырыш­ҡан – тапҡан, ташҡа ҡаҙаҡ ҡаҡҡан, тип юҡҡа ғына әйтмәйҙәр икән. Айыуҙы ла бе­йергә өйрәтәләр, был йоҙ­роҡ ҙурлыҡ әтәскә баш була алмаймы ни Ғәләү, – хужа ла үҙе менән ҡаты ғына ғорурланып ҡуйҙы.
Хәҙер көн дә иртән әтәс­тең моңло тауышы күңел­дәргә һары май булып яғыла. Ә моңло тауыш ху­жаһына ото­ро дәрт, ҡеүәт өҫтәлде. Хәҙер ул иртән, Гастелло ише таранға барамы ни, ке­тәк­тә ултырған еренән шундуҡ бер-нисә тауыҡ өҫтө­нә менеп төшә. Тауыҡ­тарҙың әтәскә ҡараштары үҙгәрҙе, кәйефтәре шәп. Йоморт­ҡа һалыу эшендәге производство күр­һәт­кестәре көндән-көн үҫте. Әтәстең абруйы бермә-бер арт­ты. Әллә үтә маҡталыуҙан күҙекте был шайтан ал­ғыры – Ғәләү әтәсе, суҡы­шын күтәреп, холоҡһоҙ­лана башланы.
...Бер көндө ҡунаҡҡа ҡайтҡан ейән­сәре, тауыҡтарҙы ҡарайым тип ҡураға сыҡһа, ни ғәләмәт, теге яңы ғына йүн­ле-рәтле әтәс тауыштары сыға­рыр­ға өйрәнгән нәмәҫтәкәй ҡыҙыҡайҙы со­ҡор­ға осоп-ҡуна. Бәләкәс, йөҙөн ҡап­ла­ған да, бер ни эшләй алмай ҡатҡан да ҡалған. Ғүмерҙә ҡыланмағанын ҡылана бит ә, муйыны аҫтына килгер, мәлғүн. Йән-фарман ҡураға килеп инде булды Ғәләү, муйынынан эләк­тереп, болғай-болғай һелтәне әтәсте бер яҡҡа. Ләкин ул бының менән генә сикләнеп ҡалманы – ҡыҙыл кикректе әрләүен дауам итте:
– Ах һин – ҡара йөрәк. Нисек баҙнат иттең ейәнсәремә – ташланырға, яһил. Тауыҡтарың­ды ҡыҙғандыңмы ни!?. Бел, ул һинең тауыҡтарыңа тейергә йыйынмай ҙа... Оҙаҡ, бик оҙаҡ “тәрби­ләне” Ғәләү әтәсен. Һуғыш суҡмары, бер өн дә сығармай, башын баҫып, мөйөшкә текәлеп тик торҙо. Ғәйебен аңланы булһа кәрәк...
Ләкин тәрән хаталанған булып сыҡ­ты Ғәләү. Икенсе көндө ем һалам тип кетәклеккә барып инһә, уның үҙенә ташланды яуыз. Был хәл икенсе, өсөн­сө көндө лә ҡабатланды. Ыҡҡа килер­ҙәй булмағас, түҙмәне Ғәләү – әтәстең башын түмәргә һалды.
...Бирер Хоҙай ҡолона, сығарып ҡу­йыр юлына, тип юҡҡа ғына әйтмәгән­дәр, күрәһең. Әмәлгә ҡалғандай, көн­дәрҙән бер көндө Ғәләүгә ауылда йәшәгән дуҫына юл төштө. Ихаталарына барып инһә, йорт тулы тауыҡ быларҙың. Әтәстәре генә биш-алты ыштук.
Ғәләү дуҫына үҙенең “әтәс мажа­раһын” һөй­ләп бирҙе.
– Нимә, брат, тауыҡ­та­рың хәҙер әтәсһеҙ ҡал­дымы ни?
– Әлегә шулайыраҡ...
Дуҫы Ғәләүгә һүҙен дауам итергә бирмәне:
– Ярамай, брат, тауыҡ­тар­ҙы әтәсһеҙ ҡалдырыр­ға – күрәләтә етем итмә, – ти. – Ана алты әтәстең тот любойын, һыйлайым бере­һен үҙеңә.
Тауыҡ тотмаған кешеме ни Ғәләү. Яй ғына ҡоштар янына яҡынлашты. Һикерҙе бере­һенең өҫ­төнә. Тотто. Төҫкә лә нисауа. Ҡау­рый­ҙары ҡуйы ҡыҙыл, һарыраҡ буй-буй һыҙаттары ла бар. Ҡалған ерҙәрен бик тикшереп торманы уҙа­ман. Ысҡынып китмәһен тип, тиҙерәк тоҡҡа тығыу яғын ҡараны.
Ҡайтып, тоҡтоң ауыҙын астылар. Тос ҡына әтәстең мул ғына кикрекле башы күренде. Тик ни ғәләмәт: мул кикрек һул яҡҡа һәленеп төшкән дә шул яҡ күҙҙе ҡаплаған. Әллә тоҡ эсендә имгәткән, әллә паруты шундай – белмәҫһең. Төпсөнөп, әтәс хужаһын борсоп торманылар. Яҙғаны шулдыр инде, тинеләр ҙә ҡуйҙылар. Иң мөһиме тауыҡтарҙы ҡараһа – шул еткән. Ни булһа ла булыр – ебәрҙеләр тегене тауыҡтар янына. Тауыҡтар пыр туҙып бер яҡҡа өйөлдө, әтәс, меҫкен, күҙе күргән яҡҡа боҫто.
Бәхеткә, бындай күренеш итһә, ике-өс көн дауам иткәндер – тауыҡтар күнектеләр яңы әтәскә, хатта эҫенде­ләр тиергә була. Ни тиһәң дә, әтәс – әтәс инде ул – көслө заттан. Ана кеше­ләрҙә лә яңғыҙ бисәләр: “Иҫерек бул­һа ла, ирең булһын, – тип тик-тәккә тәҡрарламайҙар. Ғәләүҙеке лә йәмһе­ҙерәк, ҡартыраҡ булһа ла – әтәс! Иң мөһиме – тауыҡтар ситкә типмәй үҙен – шул еткән. Ә һалбыр кикреккә Ғәләүҙәрҙә нығыраҡ оҡшаны. Элекке хужаһындағы кеүек ялан ҙурлыҡ ихатала аҡ күбеккә батып тауыҡ ҡыуыу юҡ хәҙер – бында бәләкәй генә ҡура­ла бөтә тауыҡтар ҙа эргәңдә. Саҡ ҡына ынтыл – тауыҡ һинеке. Эйе, был йәһәт­тән алтын йүгертелгән ҡыҙыл әтәстең эштәре ал да гөл. Әммә ҡураның бәлә­кәйлеге, әтәстең ауырлығы уға ярайһы уҡ ҙур ҡыйынлыҡ­тар ҙа тыуҙырҙы.
Кетәктән төшә алмай этләнде ул, бахыр. Физика законы буйынса, осоп төшкәндә уның тиҙлеге генә шәбәй­мәй, хәрәкәт инерция­һы ла оҙо­ная. Тимәк, төшөү траек­торияһы ла оҙоная. Шунлыҡтан ҡартлас, ва­ҡы­тында туҡтай алмай, инерция менән “ба-бах” сте­наға килеп бә­релә. Эйе, ишек ара­уы­­ғына тура кил­те­­ре­бе­рәк йүнә­леш ал­­ғанда осош траек­то­рия­һын оҙонай­тып, “йом­шаҡ посадкы” эш­ләү мөм­кин­селеге бар бар­лыҡҡа. Әммә бының өсөн, әлеге лә баяғы, һул күҙен ҡапла­ған ялбыр кикрек ҡамсаулай.
Ауыртыныуҙан, һыҙла­ныуҙар­ҙан та­мам йонсоно бахыр әтәс. Өҫтәүенә, йәше лә апаруҡ ҡына булған, ахыры. Ә ҡартлыҡ, билдәле, шатлыҡ түгел. Ҡыҫ­ҡаһы, тауыҡтар ҡайғыһы китте унан. Улары ла уның тирәләй уралманы. Шулай итеп, ике ҡыш сыҡҡансы эш­лек­тән сыҡты ҡыҙыл әтәс...
Бөгөн Ғәләүҙең тауыҡтарын зифа буйлы, оҙон аяҡлы, туп-тура кикрекле, аҡлы-ҡыҙыллы йылтырап торған ҡау­рыйлы, ыҫпай ҡойроҡло йәп-йәш әтәс ҡарай. Торғаны менән кәртинкә инде!!! Тауыҡтар йәш әтәс өсөн өҙө­лөп тора – өф итеп кенә тоталар үҙен. Шул-шул көслө заттың ҡәҙерен белеү лазым. Быны тауыҡтар ғына түгел, беҙҙең һылыу заттар ҙа ҡолағына киртһен ине...

Мөхәммәт ҒИМАЛОВ.