Яңы ысул

Бисәһе теше-тырнағы менән ҡаршы килеп ҡараһа ла, башында уянған уйҙан Тимерханды туҡтатыр һүҙ-көс таба алған әҙәм әлегә булғаны юҡ. Бисәһенең: “Иҫәр­ҙәр һаны кәмер тип ҡурҡаһыңмы?” – тип мыҫҡыллауы уны сәмләндереп кенә ебәрҙе. Бына улар – ике дуҫ – заманса йыһазландырылған, быға тиклем һаулыҡ һаҡлау йорттары ишетмәгән-күрмәгән яйланма-ҡо­рол­малар менән тултырылған залда ултыра. Трибунаға дауахананың баш врачы күтәрелеп:
– Беҙҙең докторҙар, ғалимдар шуны асыҡланы, – тине, һүҙен ҡыҫҡа то­торға уйлауын һиҙҙереп. – Корруп­ция, әфәнделәр, бик етди сир, ҡур­ҡы­ныс ауырыу. Уның нәмә икәнен беләһегеҙ. Һаман төшөнөп етмәгән­дәргә аңлатып китәм. Коррупция – латин һүҙе, ул һатып алыу, йәғни, ҡайһы бер яуаплы етәкселәрҙең аҡсаға һатылыуы. Капиталистик илдәргә генә хас был күренеш хәҙер беҙҙең йәмғиәтте лә биләп алды. Мин хәҙер һүҙҙе билдәле ғалим, профессор, коррупция психозының ҙур белгесе Возьмушкин Тихон Кармановичҡа бирәм. Рәхим итегеҙ!
– Коррупция, ришүәтселек – улар, ысынлап та, ҡаты сир, процесс, ке­шенең мейеһенә, бөтә организмына ныҡ тәьҫир итә, – тип башланы һүҙен йылмайыулы йөҙөндәге ҙур танауы аҫтынан ике мыйыҡ осон өҫкө ире­ненә һәлендереп ҡырған профессор. – Бигерәк тә мин ришүәт алыуға ны­ғыраҡ туҡталып китер инем. Ҡәҙимге кеше, бер нисә тапҡыр ришүәт алған­дан һуң, уның тоҙағына эләгә. Әммә беҙ быны дауалауҙың универсал алымдарын, программаһын таптыҡ. Беҙ дауалағандан һуң риш­үәт­селәр әсәнән тыуған ваҡыттағы һымаҡ таҙа буласаҡ, унан инде яратҡан эш урындарына ҡайтасаҡ.
Ошо саҡ дауахананың баш врачы:
– Әфәнделәр, тирә-яғығыҙға ҡа­рағыҙ, – тине, урынынан ырғып тороп, – бүлмә бик үҙенсәлекле йы­һаз­ландырылған. Әйләнә-тирәгеҙгә ташланған бәйләм-бәйләм пачкалар һеҙҙе һәр саҡ тартып торған, һеҙ көн-төн уйлап йөрөгән байлыҡ – аҡса, доллар, евро – волюталар. Һеҙ ти­ҙерәк «алыу психозы» менән сир­ләгән пациенттар. Быларҙы кү­реү менән уларға ташланырға ғына то­раһығыҙ. Был бүлмәгә кергәндә үк мин хәрәкәттәрҙән, йөҙ-күҙҙә­ре­геҙҙән күреп торҙом. Һеҙгә быны беҙ рөхсәт итәсәкбеҙ. Ләкин һеҙ, пач­каларҙы алып йәһәт кенә кеҫә­лә­регеҙгә тултыра башлауығыҙ була, ОМОН кейемдәре, каскалар кейгән медсестралар, санитарҙар ҡапыл килеп инә лә, спецзаказ менән үрелгән ҡамсылар менән ҡулдарығыҙға һуға башлай. Һуғыу төрлөсә: ҙурыраҡ доллар, евро пачкалары эләктерергә тырышыусыларға нығыраҡ эләгәсәк. Эксперимент ике ай барасаҡ. Ул бик уңышлы башланды. Бер айы үтте лә инде. Элекке ғәҙәтен ташламағандар был айҙа ла дауаланыуын дауам итәсәк.
Шул саҡ баш врачты Әбдрәштең:
– Ә ниңә үтә әсе тейгән ҡамсы үр­ҙерҙегеҙ, өҫтәүенә, яланғас ҡул-беләктәргә һыҙҙыртаһығыҙ?! Был бит кешеләргә дауаланыу тәртибенә һыя торған эш түгел. Мин, ныҡ ҡамсы эләккән чиновник булараҡ, быға ҡәтғи ҡаршы сығам! – тигән һүҙҙәре бүл­дерҙе.
Коррупция психозы белгесе йәнә телгә килде:
– Мин һеҙҙе аңлайым, тик коррупция вирусы үтә ныҡ тәрән китә, ул мейе ҡатламын юҡҡа сығара. Ә беҙ мейе аша кешенең үҙ ҡылыҡ­та­рын уйлаңҡырап эшләтергә өйрә­тәбеҙ. Эффект күренә лә башланы. Артабан ул иҫ киткес буласаҡ. Примитив урлашыуҙарға, юҡ-бар риш­үәттәргә бының хатта бер сеансы ла етә. Һеҙҙеке кеүек ҙур масштаблы коррупцияларға ҡаршы оҙайлы сеанстар, дауалауҙар, өҫтәмә сығым­дар кәрәк.
– Эйе, эйе, – тип элеп алды тағы ла баш врач, – дуҫтар ярҙамы менән беҙ ошо дауаханала тағы ла бер кабинет астыҡ. Быныһы үтә лә заманса, бик юғарыла ултырған чиновниктарҙы фашлауға ҡоролған. Иң һуңғы стилдә йыһазландырылған чиновник кабинетын күҙ алдына килтерегеҙ. Нәҡ шундай обстановканы беҙ унда ла булдырғанбыҙ. Әйтәйек, баш врач, йәғни мин, ҙур чиновник ролен башҡарам, ти. Миңә ришүәт бирергә берәй һәйбәт кейенгән бүлек мөдире килде икән, ти. Аҡса пачкаһын ул ипләп кенә минең яҡҡа шылдыра башлай. Быны һиҙгән прибор шул саҡ ультратауышты ҡабыҙып та ебәрә. Аҡса биреүсе лә, алыусы ла – икеһе лә ҡапҡанға эләгәләр, ҡасмаҡ булалар, тик һуң инде…
Был төндө ике дуҫ бик оҙаҡ һөй­ләшеп ятты.
– Коррупцияға ҡаршы иҫ киткес бүлек асылған бит бында: һәр кемгә хөрмәт, ашау-эсеү ниндәй! – тине Тимерхан. – Күргәҙмә суд бит был. Ниндәй алым тапҡандар!
– Уныһы шулай, – тине Әбдрәшит йылмайып, – тик йыш ҡына кире эффект та бирә.
– Нисек?
– Үтә оҫта алырға өйрәнгән ҡайһы бер түрәләр ришүәтте үҙе бирә башлай.
– Һәйбәт, хөкүмәткә лә файҙаһы буласаҡ.
– Булыр! Әйҙә, тәҙрәнән тышҡа ҡара әле.
Тимерхан дуҫына эйәреп ҙур тәҙрә янына килде.
– Ана, ҡарале, дауахана тирә-яғында тик иномаркалар тора. Бына ошо инде кире һөҙөмтәһе. Аҡсаны хәҙер ҡайһы бер чиновниктар был дауаханаға эләгеү өсөн бында эш­ләгән профессорҙарға, врачтарға, хатта шәфҡәт туташтарына бирә. Ма­шиналар ҙа шул ришүәткә һатып алынған. Коррупцияһыҙ мин, һин дауаланған бүлек йә асылмаҫ, йә дәүләт белеп ҡалһа, бөтөнләй ябылыр ине.
Ҡәнәғәтлектән күңелдәре тулыш­ҡан ике дуҫ шешәлә ҡалған коньяктарын тамамлап ҡуйырға бүлмә­ләренә атланы.