Урланды

Дөрөҫ, ҡар ирей башлау менән мә­­шәҡәт арта, сөнки сүп-сар ҡалҡа, дөрөҫөрәге, пәйҙә була. Шешә, иҫ­ке-моҫҡо әйбер, эт, бесәй үләкһәһе яҙ килгәнде көтөп ята. Шуларҙы йы­йыш­тырып, түгеп кенә өлгөр. Көн са­баһың, төн сабаһың, ә тырыш­лы­ғың кемгәлер барыбер оҡшамай: те­гендә сүп, бында тишек мискә аунай, тип ялыу яҙырға ҡулдары ҡысы­тып ҡына тора.
Рәжәптең хеҙмәтен бик үк күреп, маҡтап бармаһалар ҙа, тауыш күтә­реп һүгеүсе лә һирәк. Шуныһы һәй­бәт, үҙең баш, үҙең түш, трак­то­рың­­ды үҙ ваҡытында майлап, шө­рөп­тә­рен бороштороп торһаң, йө­рөп ята.
Йөрөп ятыуҙың икенсе яғы ла бар бит әле: аҡмаһа ла тама, тигәндәй. «Беларусь»тың руле уңға ғына түгел, һул яҡҡа ла еңел борола. Уның этеү, тартыу, күтәреү һәләтенән ғәйре тарта белеүе лә билдәле. Әйтәйек, арбаһын таҡ та, әйҙә, елдерә бир. Был һәләтен «налево»ға боролоп фай­­ҙаланыу әһәмиәтле. Бигерәк тә күсенеүселәр, ҡайтыусылар, китеүсе­ләр йыш мәрәжәғәт итә. Ундай­ҙар­ҙың үтенестәре бушҡа ҡәнәғәтлән­дерелмәй, әлбиттә. Би­герәк тә яғыу­лыҡҡа хаҡтар әүҙем артып торғанда. Йомошоң бар икән, «тәүҙә гони, иптәш», шунан рәхим ит!
Көндәрҙең береһендә “һулаҡай­ға” йөрөй торғас яғыулыҡ багы бу­ша­ғаны һиҙелмәй ҙә ҡалынған. Заправ­каға барып етергә генә яҙһын, Хоҙа­йым! Әммә, һанаулы ғына аҙымдар ҡалғас, «Беларусь» йүткерергә, сөс­көрөргә тотондо. Үҙенән алда дизель яғыулығы һемереп торған «КамАЗ»ға ике метр ғына ҡалды тигәндә, Рәжәп­тең тимер алашаһы һуңғы тапҡыр кикерҙе. Ә бит «КамАЗ» ҡуҙғалғас «пистолет»ҡа тиклем барып етергә лә кәрәк. Рәжәп, күп уйлап тор­маҫ­­тан, трос алды ла, тракторын машина артына тағып ҡуйҙы. Шул уҡ секундта «КамАЗ» ҡуҙғалып китте. Рәжәп ка­бинаһына саҡ ырғып өлгөрҙө. Ҡеүәтле машина иһә артына эләккән «Беларусь»ты тойманы ла, әйтерһең, сүп йә­бешкән.
Китте бит теге райүҙәкте ситлә­теп һалынған ҙур юл буйлап. Ел­дерә асфальттан. Киң, бейек автомашина шо­феры ҡайҙан күрһен, ти, артҡа та­ғылған тракторҙы. Ярай әле, Рә­жәптең бәхетенән, алда автоавария булған. Рәжәп­тең был аварияла эше юҡ. Ул, “КамАЗ” туҡтау менән, ҡабат­тан ҡуҙ­ғалыуҙан ҡото осоп, шоферға ынтылды.
– Һин нимә! Һуҡыр! Көпә-көн­дөҙ!..
Уны-быны аңламаған шофер, был бәндә бәләгә тарыусы­лар­ҙың береһелер, тип, Рәжәпкә иғ­тибар ҙа итмәне.
– Эш нимәлә, әйтер, өҫтәр һүҙең бармы? – тип, инспекторҙарҙың бе­реһе Рәжәпкә боролдо.
– Өҫтәргә лә була, бына был зверь мине көпә-көндөҙ урланы. Ярай алда авария булған. Валлаһи ғәзим, туҡ­тамаҫ ине, – тип, Рәжәп ҡайышланған кепкаһын маңла­йына этә төшкән һәм ҡалын ел­кәһен ҡашып торған әзмәүер­­ҙәй егеткә төртөп күрһәтте.
– Туҡта, туҡта, нисек урланы?
– Туҡта, имеш. Ә ул туҡ­танымы? Тракторым менән бергә ун саҡ­рым һөйрәтеп барҙы. Әлеге хәл килеп сыҡмаһа, дальше нимә булыр ине?! Йәнәһе, берәүҙең машинаһы көслө.
– Кил әле, – тип, инспектор бар­­мағы менән генә шоферҙы са­ҡырҙы. – «КамАЗ» һинекеме? Был иптәш кем? – Рәжәпкә ымланы.
– «КамАЗ» минеке, ә был аб­зый­ҙы тәү тапҡыр күрәм.
– Мине урланы, ти бит.
– Нисек инде “урланы”? Ун ете йәшлек ҡыҙға оҡшамаған да.
– Көлмә! Заправканан алып киттең бит, яуыз! – Рәжәп шофер­ҙың яғаһынан алырға ынтылды.
– Һинеме ни?
– Тракторым менән бергә. Ышанмаһағыҙ, ана, ҡарағыҙ!..
– Бында ла бер әкәмәт, – тип ҡысҡырҙы инспектор иптәш­тәренә. Унан шофер менән Рә­жәп­кә боролдо. – Быларҙы бү­леккә алып китәм. Райүҙәккә! Кемде кем урлағанын шунда асыҡ­ларбыҙ...