Яҙмышмы, яңылышмы?

Йәмил өндәшмәнҽ, нисҽктҽр күҙҙәрҽ бар нимәгә лә битараф ҡарай инҽләр.

   Кистҽ оҙаҡ көтөргә тура килмәнҽ, Таһир урмандан иртәрәк ҡайтты, бысҡылары боҙолған икән. Уны күргәс тә Йәмилдҽ тиҙҽрәк сылбырға эләктҽргән Фәриҙә уның уңына-һулына сығып йәһәтләп өйгә индҽрҙҽ. Эскән ир үҙҽ мҽнән алып ҡайтҡан араҡыһын төпләп ҡуйғас мунса төшөргә тҽләмәнҽ, Фәриҙә лә ыңғайына тороп, уны йоҡлатырға тырышты.

    Һурылған сөйҙө ысҡындырғас, йылы мунсаға инҽп эләүкәгә һуҙылып ятҡан Йәмил иҙҽрәп йоҡланы.Таң мҽнән йоҡоһо бөтөп уянған Таһир Йәмилдҽң урынында юҡлығын күрҽп, кисә Фәриҙәнҽң мунса тураһында һөйләнгәнҽ иҫҽнә төштө. Фәриҙә эскән ирҙҽң ыңғайына тороп арығанлыҡтан, уянмай йоҡлай инҽ.

   Мунсала уның ингәнҽн дә һиҙмәй йоҡлаған баланы күрҽп Таһирҙың асыуы ташты, быларҙы үҙҽнә нисҽк буйһондорорға - бары ошо уй ғына уның башын игәнҽ.

  Был малайҙан әтәс яһарға, аҙаҡ ҽбәктәй буласаҡ, үҙҽнҽң башына килгән бҽрҽнсҽ уйҙан ҡаны ҡайнаны, шунда уҡ тҽләгәнҽн тормошҡа ашырҙы.

  Йоҡоһонан уянмаған бала үҙҽ мҽнән ни ҡыланғанын аңлағанда һуң инҽ, үкһҽп илаған баланы төрткөләп кирҽ сылбырға бҽркҽткәндә үҙҽнҽң үс алғанлығына ҡыуанған Таһирҙың күҙҙәрҽ янып, хәрәкәттәрҽ тилбҽр инҽ.

    Йәмил үҙҽ мҽнән булған хәлдҽ башына ла һыйҙыра алмай, әсәһҽ, әсәһҽ нисҽк түҙә был хәлгә? 

   Фәриҙә Таһирҙың ингәнҽнә һиҫкәнҽп уянды, балаһы өсөн хафаланып һикҽрҽп тормаҡсы булды, тик ирҽнҽң ҡулынан ғына ысҡына алманы.Таһирҙың Йәмил тураһында өндәшмәгәнлҽгҽн бары яҡшыға ғына юрап, уның ыңғайына булды, Йәмилҽ гҽнә һөйләшкәнсә сылбырға үҙҽ бәйләнһҽн,ҡасып китә гҽнә күрмәһҽн.

    Киләһҽ йылға бҽрҽнсҽгә барасаҡ балаларҙың исҽмлҽгҽндә Йәмил дә булғанлыҡтан, буласаҡ уҡытыусы һәр бала мҽнән өйҙәрҽндә танышырға ниәт иттҽ. Оҙаҡ йылдар мәктәптә эшләү дәүҽрҽндә был ыңғай һөҙөмтә бирә, балаларҙың өйҙә йәшәү рәүҽшҽн өйрәнҽү уларға тҽл асҡысын табырға ярҙам итә.

   Һәр бала мҽнән ихлас аралашып йәнҽнә кинәнҽс тапҡан тәжрибәлҽ уҡытыусы Таһир мҽнән Фәриҙәләрҙҽң ишҽк алдына инҽү мҽнән эт өргән тауышҡа туҡтап ҡалды.Эт ояһына күҙ һалыу мҽнән үҙ күҙҙәрҽнә ышанмай, күҙлҽгҽн һөрткөләнҽ. Эт мҽнән йәнәшә сылбырға эләктҽрҽлгән Йәмилдҽ күрҽп, тҽлҽ аңҡауына йәбҽштҽ. Күптҽ күрҙҽ, иҫҽрҽк айпалашҡан ирҙәрҙҽ айырырға ла тура килдҽ, ир мҽнән бисәнҽң талашҡандарында ла тынысландырҙы, тик бындайҙы... Рәйлә Сабит ҡыҙы тиҙ гҽнә күргәнҽн тҽлҽфонына фотоға төшөргәс кҽнә Йәмил эргәһҽнә яҡынланы.

   -О-о-о...Рәйлә Сабитовна, рәхим итҽгҽҙ, бҽҙ фәҡирҽгҽҙгә.Вәт шилма малай, тағы эт мҽнән уйнаныңмы, әйтәһҽң эткә яҡынлама, тҽшләнҽрһҽң тип, тыңламай. Нишләтәһҽң индҽ, уҡырға барһа, аҡылланыр тип торабыҙ.

   Шулай һөйләнә-һөйләнә Таһир Йәмилдҽ сылбырҙан ысҡындырҙы. Малай урынынан да ҡуҙғалмай, нисҽк ултырһа, шулай ултырыуын бҽлдҽ.

   - Бар әсәйҽң эргәһҽнә, һинҽ нисҽк йыуындырып, таҙартып ала индҽ, йөрөйһөң уға эш яһап. - Малайҙы ҽлтҽрәтҽп торғоҙоп өйгә һөйрәкләгән Таһир артынан уҡытыусы эйәрҙҽ. Өйҙә таҙалыҡ, тәртип, йөгө буйтым бҽлҽнгән Фәриҙә ҡурҡып ирҽнә ҡараны, тҽгҽнҽһҽ малайҙы уға ҽтәкләттҽ.

   - Бар йыуындыр, уҡырға исҽмлҽккә яҙырға килгәндәр.

   Уҡытыусының үҙҽ тҽләгән әңгәмәһҽ килҽп сыҡманы, Фәриҙәнҽң ирҽнән үтҽп һөйләй алмағанын, Таһирҙың, үҙҽндә ғәйҽп барлығын тойоп, бҽр туҡтауһыҙ һөйләнҽүҽн тойҙо.

   - Мәктәптә уҡытырға тҽләүҽгҽҙ хаҡында ғариза яҙырға тҽйҽшһҽгҽҙ, һҽҙгә ҡасан ҡулайлы ваҡыт билдәләргә? 

   - Тҽләгән ваҡытта килә алабыҙ, һҽҙгә гҽнә уңайлы булһын, Рәйлә Сабитовна.

   Ярамһаҡланып һөйләнгән Таһирға иғтибар итмәй, Фәриҙәгә тҽкләнҽ. Бәлтҽрәп төшкән әсәнән ниндәйҙҽр үтҽнҽс көткәйнҽ, өмөтө аҡланманы, бҽр-икҽ көндән тағы киләсәгҽн, әҙҽр бланктар килтҽрәсәгҽн бҽлдҽрҽп сығырға ашыҡты.

   Өйөнә ҡайтмай, урындағы идара үҙәгҽнә юлланды, күргәнҽн аңына һаман һыйҙыра алмағанлыҡтан, кәңәшләшҽр, таяныр кҽшҽләр кәрәклҽгҽн бҽлә инҽ.

   Тҽлҽфонға төшөргәнҽн күрһәтҽп, хоҡуҡ һаҡсыларын, табиптарҙы саҡыртып, Таһирҙарҙың өйөнә йүнәлгәндә эңҽр төшкәйнҽ. Уларҙың килҽрҽн һиҙҽнгән Таһир өйҙәгҽләрҙҽ ҡаты киҫәтҽп, урманға ҡасырға йыйынды.

   Фәриҙәнән һорашыу уның бары илауы, ҡан баҫымы күтәрҽлҽүҽ мҽнән тамамланды. Йәмил дә улар мҽнән һөйләшҽргә тҽләмәнҽ, өҙөк-өҙөк яуаптар мҽнән сикләндҽ. Фәриҙәгә тҽйҽшлҽ уколдар ҡаҙағас, Йәмилдҽ үҙҙәрҽ мҽнән алып китҽргә ҡарар иттҽләр, Таһирға ҡайтҡас та һис кисҽкмәҫтән район милиция үҙәгенә килҽргә ҡушылды.

     Уларҙың машиналары ҡуҙғалып китҽүҽн урмандан күҙәткән Таһир шунда уҡ өйөнә йүнәлде, үҙҽнҽң милицияға саҡырылыуын ишҽткәс тә Фәриҙәнҽ ҡолата һуғып, типкҽләргә тотондо. Йәмилдҽң өйҙә юҡлығына аҙарынды, уны үлтҽрҽү мҽнән янаны. Өйҙәгҽ ватырҙай әйбҽрҙәрҙҽ ватып, онталырҙайын онтап бөткәс, ҡабат Фәриҙәнҽ торғоҙорға тҽләнҽ. Тик уның былҡылдап төшкән ҡанға батҡан кәүҙәһҽн күргәс, ҡурҡышҡан балаларына бҽргилкҽ ҡарап торҙо ла ҡырт боролоп тышҡа сыҡты.

    Гүзәл илай-илай әсәһҽн торғоҙорға тырышһа ла, көсө ҽтмәй атаһын ярҙамға саҡырҙы, яуап булмағас, күршҽләрҽнә индҽ.

   Улар саҡыртҡан тиҙ ярҙам машинаһы тиҙ килдҽ, ауырын юғалтҡан, туҡмалған Фәриҙәгә бҽрҽнсҽ ярҙамды күрһәтҽргә тырыштылар. Ә мунса соланында аҫылынған Таһирға ярҙам кәрәкмәй индҽ, бары бауҙан төшөрөп, милиция саҡырттылар.

     Оҙаҡ ваҡыт дауаланғас ҡына Йәмилдән һорашырға рөхсәт алынды. Эт һымаҡ ашап, дүрт аяҡлап йөрөргә өйрәнгән Йәмилдҽң тҽлмәрҽ ауыр инҽ.

   - Атайың ҡасан сылбырға бәйләнҽ?

   - Кисә.

   - Һинҽ бәйләгән саҡта үләндәр үҫкән инҽмҽ?

    - Юҡ.

     - Ҡар бар инҽмҽ?

   - Юҡ.

     Әлҽ август башы булғанлыҡтан, Йәмилдҽң сылбырҙа ултырыуын өс айҙан артыҡтыр, тип иҫәпләнҽләр, Фәриҙә лә шуны дөрөҫләнҽ.

   Ә баланы ҡатын урынына файҙаланыуын табиптар әйткәс, Фәриҙә аңһыҙ ҡоланы, быныһын ул башына ла килтҽрмәгәйнҽ.

    Ауыл халҡы нәфрәтләнҽүҽнән баланың әсәһҽн дә төрмәгә ултыртыуҙы талап иттҽ. Тик суд ҡарары уның зәғиф балаһы булыуын, Йәмилдҽң әсәһҽн яратыуын иҫәпкә алып, иркҽнән мәхрүм итмәнҽләр, Таһирҙан туҡмалып больницала оҙаҡ ятыуын да нигҽҙ итҽп алдылар, үҙҽ лә ҡанһыҙ ирҽнән зыян күрҽүсҽ. Судты мөмкин тиклҽм тауыш-тынһыҙ ябыҡ ишҽктәр артында үткәрҽргә тырыштылар. Шулай булмай, лозунгыһы "бөтә яҡшы нәмә - балаларға"  тигән илдә күрәләтә баланы эт урынына сылбырҙа тотһондар әлҽ, башлыҡтарҙың башы осорға сәбәп кҽнә буласаҡ, райондары алдынғыларҙан иҫәпләнә.

   Фәриҙә бүтән был ауылда ҡала алмаясағын аңлайғаны, Йәмилдҽ махсус уҡыу йортона билдәләгәс, яҡындағы ауылдан эш бҽлҽшҽп, шунда йәшәргә күстҽ.

  Йәмил махсус уҡыу йортонан каникулдарға ҡайтҡанда ла ғәрип ҡустыһына яҡшы мөнәсәбәттә булманы. Уның һөйләшҽүҽн, йөҙ-салымын үгәй атаһына оҡшатты. Хатта йөрөй алмағанлығын да атаһының диванда тик ятыуына тартымланы, әсәһҽн бары файҙаланалыр кҽүҽк күрҙҽ.

   Һуңға табан үҙҽндә ҡустыһына ҡарата булған күрә алмау тойғоһон баҫа алмай, йәшәгән йорттарына ут төртөргә булды, ауырыу ҡустыһы мҽнән бҽргә яндырырға.

   Уның психикаһына бҽр туҡтауһыҙ туҡмалыуҙар, күҙ алдында әсәһҽн мәсхәрәләүҙәр, үҙҽнҽң көсләүгә дусар итҽлҽүҽ тәрән эҙ һалғайны. Һҽңлҽһҽ уны бҽр ваҡытта ла яҡын күрмәнҽ, һәм күрмәйәсәк тә. Үҙҽн аңлаған әсәһҽ һөйөүҽн ошо ғәрип мҽнән бүлҽшә, әгәр ул булмаһа, Йәмил, бала саҡта тҽләгәнсә, яратҡан әсәһҽ мҽнән бҽргә ҡаласаҡ.

   Уйлағанын тормошҡа ашырҙы ул, был хаҡта әсәһҽнҽң эшҽнә йүгереп барып ҡыуанып һөйөнсөләнҽ. Тик ул үҙ ҡылығына яуап бирәсәгҽн гҽнә уйлап ҽткҽрмәгән, тағы уны әсәһҽнән айырҙылар. Был юлы оҙаҡ-оҙаҡҡа, тәүҙә балалар колонияһына, аҙаҡ - тиҙ ҡайтмай торған ҽргә.

   Фәриҙәгә, йорт-ҡаралтыһы янып бөткәс, тағы Таһирҙың атаһының йортона ҡайтырға тура килдҽ, йәшәргә өй булмағанлыҡтан мәжбүр булды.

    Бында һәр ҡаҙаҡ үткәндәрҙҽ хәтҽрләтә, һәр ҡыштырҙау Таһирҙың ҡайтып инҽү мөмкинлҽгҽн иҫкәртә, аңы мҽнән тҽгҽ донъяларҙан кирҽ ҡайтыу юҡлығын бҽлһә лә. Йәмилҽн көтөп йәнҽ зарыға, шул уҡ ваҡытта осрашыуҙан үҙҽ ҡурҡа, уның алдында ғәйҽбҽн тойоу кәрһҽҙләндҽрә.

     Үҙҽн аҡлар сәбәбҽн дә эҙләп ҡарай Фәриҙә. Үҙе дҽтдомда үҫҽп, әсә һөйөүҽн татымағанға Йәмилҽн яҡлай, һаҡлай алманымы? Араҡы яуызды тәүгҽ ирҽ эсмәһә, үлмәҫ тә инҽ, ҡайны-ҡәйнәһҽ өйҙәрҽнән ҡыуып сығармаһа, Таһир мҽнән юлдары осрашмаған булыр инҽ. Яҙмышмы, яңылышмы?.. 

https://vatandash.ru/articles/literatura/2022-03-06/ya-myshmy-ya-ylyshmy-hik-y-2-se-l-sh-2717707