Атайға - бурыс

Сәбәбе шул – уны суд башҡарыусыһы эҙләп йөрөй башланы. Етмәһә, тәүге килгәнендә, Мазһар өйҙә булмағас, Зәйнәп менән генә һөйләшкән. Тегеһе, суд башҡарыусыһы була инде: “Һеҙҙең ирегеҙ Мазһар Тимерйән улы Ғәлиуллиндың алимент түләү буйынса бурысы бар”, – тип иғлан иткән.

            Ҡайтыу менән, өйөндә тауыш ҡупты. Балаларға йәйге кейем алырға, тип бер аҙ аҡса йыйнаған булғайнылар. Ҡатыны шуны тартып алды, олонан һалдырып әрләне, айырылышам, тип ҡурҡытты.

            Эштән саҡ һорап ҡайтып, суд приставын эҙләп барҙы. Уныһы, Мазһарҙы күреү менән:

– Һеҙ ни өсөн бер урында йәшәйһегеҙ, ә икенсе урында теркәлгәнһегеҙ? – тип һорауҙы ҡаты ҡуйҙы.

Суд ҡарарының күсермәһе менән танышҡас, шул асыҡланды: Мазһар ҡартайған атаһына алимент тейеш икән. Ул үҙенең ғаилә хәле менән бик таныш түгел, кәрәге теймәгәс, электән артыҡ ҡыҙыҡһынманы ла. Ләкин үҙенең атаһы барлығын яҙа-йоҙа белә. Хатта бәләкәй сағында атаһы алимент түләгәнен дә арлы-бирле хәтерләй.

– Бына, атайың һиңә тағы аҡса ебәргән, – тип әсәһе улының ваҡ-төйәк мохтажлыҡтарына аҡса тоттора торғайны.

            Бик кәрәк булғандыр инде, күрәһең, бына бит, хәҙер алимент талап итә. Теге ваҡыт иҫ белгән булһа, аҡсаһынан баш ҡына тартыр ине. Онотмаған ҡартлас, ҡара һин уны, хәтеренә төшөргән, тапҡан, судҡа биргән. Аптырарһың кешенең нәфсеһенә.

            Етмәһә, бер дуҫы менән асҡан бәләкәй генә фирмалары бар ине, әлеге автотранспорт ремонтлау буйынса инде. Улар яллаған гараж бик һәйбәт урында. Транспорт күп йөрөй, клиенттар өҙөлгәне юҡ. Ә кисә эшкә барһалар, гараждан барлыҡ әйберҙәрен алырға ҡуштылар. Аҡсалы инвестор килгән, ошонда ҙур автосалон төҙөргә теләк белдергән.

            Алимент түләргә, бурыстарҙы ҡайтарырға. Ә ғаиләһен нисек һаҡлап ҡалырға? Нимә эшләргә, ҡайҙа барып һуғылырға белмәй Мазһар.

– Мәгеҙ, атайығыҙҙың адресын алығыҙ, – тине пристав, Мазһарға ҡағыҙ киҫәге һоноп.

– Миңә нимәгә кәрәк ул? – тине һауалы ғына. – Хәҙер илле йыл күрмәгән атайҙы юллап йөрөргә генә ҡалғайны. Мине үгәй атай үҫтерҙе. Шәп кеше ине. Тере булһа, һораһа, мин уға түләр инем. Атай менән әсәй яңы ғына бер-бер артлы вафат булып ҡуйҙылар.

– Борсолмағыҙ, Мазһар Тимерйәнович! Хәҙер һеҙ яңғыҙ түгел, һеҙҙең атайығыҙ бар. Белеп булмай, бәлки берәй файҙаһын күрерһегеҙ.

– Күрерһең, буғай. Үҙ ғүмерендә килеп, бер күренмәгән атай аҡса таптырып ятһын әле!

– Барығыҙ, асыҡлағыҙ, алиментығыҙҙы түләгеҙ, бурысығыҙҙы ҡайтарығыҙ, – тине лә пристав, башҡа эштәренә күмелде.

            Мазһар машинаһын алды ла, иң тәүҙә үҙе теркәлгән ятаҡҡа барып етергә булды. Барһа, уның исеменә байтаҡ сәләмдәр килгән икән дәһә. Араһында бер конверт айырылып тора. Тиҙ генә асып уҡыһа, шундай яҙыу күреп ҡалды: “Мазһар, улым, был атайың яҙа. Тимерйән. Ошо адрес буйынса килеп сыҡ әле. Юл төҙөүселәр урамы, 41.”

            Үҙенә килгән башҡа ҡағыҙҙарҙы йыйып тоҡсайға һалды ла, Мазһар Юл төҙөүселәр урамын эҙләп китте. Ҡаланың икенсе осонда икән. Эргәлә генә – урман, бер-береһенә терәлеп, тигәндәй, ике күл күренә. Иҫке, борондан ҡалған баҡса эргәһендә өр-яңы бейек йорттар ҡалҡып сыҡҡан. Электән ҡалған бәләкәй йорттар яңы төҙөлгән заманса коттедждар күләгәһендә фәҡир, ярҙамға мохтаж ҡарт-ҡоро һымаҡ ҡына.

            “Ни эшләйһең инде, һәр кемдең – үҙ дәүере, – тип уйланды Мазһар. – Оҙаҡламай, был иҫке баҡсалар урынында бейек-бейек ҡоймалар ҡалҡып сығыр инде. Юл төҙөүселәр урамы күл менән урман араһында икән”. Юҡҡа килде бында. Урамы Юл төҙөүселәрҙеке булһа ла, юлдары насар икән. Ямғырҙан һуң бер “Камаз” батып ултыра. Машинаһын иркенерәк урында ҡалдырып, Мазһар итеген алып кейҙе лә, күләүектәр аша урам буйлап атланы. Ҡаршыһына бер ҡатын осраны. Мазһар атаһының адресын әйтте.

– Ана, тегендә, анауы дүрт ҡатлы йортто күрәһегеҙме? Шуның аръяғында булыуы бик ихтимал. Тик ул яҡҡа йәйәү үтә алырһығыҙмы икән, уратып соҡор ҡаҙғандар.

            Мазһар тәүҙә уң яҡтан үтеп ҡарағайны. Юҡ, һис үтерлек түгел. Аптырағас, һулаҡайҙан кереп ҡараны. Бер йорттан ике төҙөүсе сығып, тәмәке тартып торалар ине, адресты уларҙан һорарға тура килде.

– Нисәнсе йорт, тинегеҙ? – тип яңынан һораны береһе.

– 41-се йорт.

– Аҙашҡанһың, абзый. 41-се йорт – бынауһы, – тип дүрт ҡатлыһына күрһәтте.

– Ә кемдең йорто? – тип һораны Мазһар.

– Белмәйбеҙ, – тине икенсеһе. Бер завод диреторының кейәүеме, урынбаҫарымы, джип менән килеп йөрөй.

– Ана, ошо бейек йорттоң күләгәһендә бер мунса күренә, шул түгелме икән һин эҙләгән 41-се йорт? Ә бына беҙ төҙөгән йорт, минең белеүемсә, 41/1, – тине төҙөүсе кейемендәге икенсе кеше.

– Унда бер ҡарт йәшәй, – тип һүҙ ҡыҫтырҙы Мазһар.

– Йәшәйме, әллә йәшәй инеме? – тине төҙөүселәрҙең оҙонорағы.

– Ул үлде бит, яңыраҡ күмделәр, – тине икенсеһе.

– Эйе, бер ике аҙна булалыр, нимәлер эскән дә, бер БОМЖ, ятып үлде. Шундағы ҡартты ҡарай икән, тигәйнеләр.

            Бына, алимент мәсьәләһе лә хәл ителеп килә шикелле. Кеше лә юҡ, тимәк, алимент та юҡ, тип эстән генә уйланы Мазһар. Ниһайәт, ҡотолоп бара түгелме һуң?

– Әле унда кеше йәшәйме икән? – тип һораны Мазһар, юҡ тиһәләр, боролорға иҫәбе лә бар ине.  

– Белмәйем, абзый, – тине төҙөүселәрҙең йыуанырағы. – Ошо аҙнала булдымы, берәү алма йыйып йөрөй ине.

            Саҡ урап сыҡты. Атай булаһы кеше бында нисек йәшәп ята икән? Хоҙай килтермәһен бында, тип һөйләнә-һөйләнә Мазһар туҙып бөткән ағас ҡойма артындағы бәләкәй генә өйгә ҡарай атланы. Бәләкәй ҡапҡаһы ла юҡ бит әле. Баҡсаһын сүп үләндәре баҫҡан. Ә бына алмаһы, грушаһы шәп! Сейәһе менән сливаһын йыйып та тормағандар. Өҫтөнән атлауы уңайһыҙ, түшәлеп яталар. Мазһар ҙур ғына бешкән бер алманы алып тешләгәйне, ауыҙында ирене лә ҡуйҙы. Шундай баҡсаһы булып, алимент теләнселәп йонсотмаһа инде. Хәйер, был баҡса атаһыныҡы түгелдер. Әсәһенең һөйләүенә ҡарағанда, кипмәй, һурыҡмай эскән, әсәһенә ҡул күтәргән. Хәҙер бына алама өйҙә йәшәп, үҙ ғүмерендә туңдырма ла алып бирмәгән улынан аҡса һорап ятһын инде. Ҡуй, бушты һөйләмәһен әле. Кем белә, бәлки үҙенә лә шундай яҙмыш килер?

            Мазһар, өй эргәһенә килеп, һаҡ ҡына ишекте шаҡыны.

– Инегеҙ, ишек бикһеҙ, – тинеләр эстән.

            Ир, ишекте асып, эскә үтте һәм танауына шунда уҡ бешкән алма, груша еҫе килде. Ҡайһылай күңелде күтәрә торған хуш еҫ! Үҙенә күрә мулллыҡты, байлыҡты күрһәткән һымаҡ.

– Һеҙ кем? – тине иҫке йорт хужаһы. – Ҡараңғыла насар күрәм. Мазһар, улым, һинме, әллә суд приставымы?

            Ҡара һин уны, килерен белгән һымаҡ, көтөп ултырған бит әле! Әйтерһең, Мазһар уға бөгөн бына ошо сәғәттә килергә һәм хәлен белергә, хатта аҡса түләргә бурыслы.

– Һаумы, – тине Мазһар, нисек кенә тырышмаһын, “атай”, тип әйтергә теле әйләнмәне. Әлеге, ятһыныу. Бәлки бер аҙ үпкә лә барҙыр. Аптыраныу ҙа көслөлөр.

– Ултыр, Мазһар улым. Килеүең өсөн рәхмәт! Килмәҫһең, һине күрә алмам инде, тип ҡурҡҡайным. Рәхмәт, улым!

– Ни өсөн рәхмәт?

– Килгәнең, атайыңдың хәлен белгәнең өсөн.

– Ә ниңә судҡа бирҙең? Әллә минең һиңә бурысым бармы?..

Ҡарт, тәүге тапҡыр күргәнгәлер, улына бик оҙаҡ ҡына ентекләп ҡарап торҙо.

– Ниңә судҡа бирҙең, тип үпкәләйһеңме?

– Эйе, – тине улы. – Судлашып йөрөргә ваҡыт бармы ни беҙҙең?

– Үҙең уйлап ҡара, әгәр судлашмаһаҡ, беҙ һинең менән осрашыр инекме?

– Белмәйем, – тине Мазһар. – Әле лә көс-хәл менән килеп еттем.

– Ярай, улым, килеүең өсөн рәхмәт! Һине күргем килгәндә һине тап ошолайыраҡ итеп күҙ алдына килтергәнем. Сәй эсерәйем тиһәм, һыуым юҡ. Уның ҡарауы, бына – алма менән груша. Әйҙә, улым, аша.

            Төшкө аш мәле булғас, Мазһар асыҡҡайны, һыуһағайны. Һутлы алма менән грушаларҙы берәм-берәм байтаҡ ашаны.

Атаһы улының алмаға йәбешеүен оҡшатты шикелле. Ни әйтһәң дә, бәлки уртаҡ тел табырҙар.

– Тоғоң бармы, Мазһар улым? Груша, алма тултырып алыр инең.

– Әллә тағы, ҡарарбыҙ әле, – тине Мазһар. – Улым менән ҡыҙыма был күстәнәс оҡшар ине, буғай.

            Мазһарҙың телефоны шылтыраны. Ҡатыны икән. Белгеһе килә инде.

– Әле һин ҡайҙа? – тине ҡатыны. – Нимә, алиментыңды түләп йөрөйһөңмө? Асыҡланыңмы? Балаң нисә йәштә?

Һуңғы һүҙҙәрҙе ишеткәс, Мазһар көлөп ебәрҙе һәм Тимерйән ҡартҡа ҡараны.

– Түләү хаҡында һатыулашабыҙ. Бына, эргәмдә ултыра.

– Нисә йәштә, тип һорайым, – тине ҡатыны ныҡыта.

– Ҡиәфәтенә ҡарағанда, етмештән күберәк. Ярай, йонсотма, ҡайтҡас, барыһын да һөйләрмен. – Мазһар телефонын һүндереп ҡуйҙы.

– Кем шылтырата? Киленме? – тине атаһы.

– Шул инде. Пристав хәбәрҙе тәүҙә уға ҡалдырған. Алимент түләргә булғас, ҡото осто ла ҡуйҙы.

– Әсәйең дә, үгәй атайың да үлгән, тип ишеткәйнем.

– Эйе шул, – тине Мазһар. – Үҙем дә һиҙмәй ҡалдым, бер-бер артлы, ыҙаламай ғына киттеләр ҙә барҙылар.

            Һуңғы һүҙҙәр ҡартты уйланырға мәжбүр итте шикелле. Байтаҡ ҡына башын эйеп ултырҙы.

– Мине ҡарарға кәрәк булыр, тип борсолаһыңдыр инде. Ҡурҡма, ауырлығым теймәҫ. Судҡа ла һине килһен, күрһен, тип биргән булғайным. Әсәйең дә зәрә үҙ һүҙле, кире булды. Яратышып өйләнешкәйнек, матур ғына йәшәнек. Әле лә хәтерләйем, һиңә бер йәш булдымы икән, юҡмы икән, эш хаҡын алғас, егеттәр менән бер аҙ “йыуғайныҡ”. Иҫереп ҡайтҡанмындыр инде. Һине яратам, тип эргәңә ынтылам, әсәйең яҡын ебәрмәй. Шунда түҙмәгәнмендер инде, еңелсә генә итеп бер һелтәнем. Үҙем дә үкенәм, нығыраҡ эләккәндер инде. Һикереп тороп, әйберҙәреңде йыйып алды ла, сыҡты ла китте. Бына, шунан һуң мине икенсегә күреүең. Һине эҙләп, мәктәбеңә барып, күренмәҫме, тип һағалап йөрөй торғайным, шулай ҙа, бер-ике күреп ҡалдым шикелле.

            Ултыра торғас, Мазһарҙың күңеле бер аҙ йомшарҙы. Ентекләп атаһына ҡараны. Йыуатырлыҡ, күңелен күрерлек һүҙҙәр эҙләп ҡарағайны, таба алманы. Әллә ҡасан үҙен ташлап киткән кешегә нимә тип  әйтәһең инде.

– Шулай ҙа, тураһын әйт әле, судҡа биргәнһең, күпме аҡсаға иҫәп тотаһың?

– Аҡсаға, тиһеңме? Әйттем бит, асҡса кәрәкмәй. Һине күрер өсөн генә судҡа бирҙем. Хәҙер үкенмәйем. Үлһәм дә, үкенмәйем. Һине күрҙем, күңелем булды.

– Атыу ҡайтайыммы?

– Әллә, үҙең ҡара,улым. Ҡайтһаң да, үпкәм юҡ.

            Мазһар аптыранды. Ташлап китһә лә ҡыйын булыр һымаҡ. Бәлки ярҙамға мохтаждыр. Һүҙһеҙ генә тағы бер аҙ ултырҙылар.

            Мазһар шуға иғтибар итте, бындағы саф һауа, бешкән алма, һутлы груша еҫе күңелде тынысландыра. Хатта еңелсә генә йоҡо ла килгән һымаҡ. Ә Тимерйән ҡарт бәләкәй генә бысаҡ менән груша алып, ваҡ ҡына киҫәктәргә бүлгеләй ҙә, ауыҙына оҙата. Бәй, бының бит тештәре юҡ табаһа, тип үҙенсә асыш яһап ҡуйҙы.

– Тешем юғын һиҙҙең шикелле. Ошо баҡсаға килеп йәшәй башлағас ҡына тештең кәрәклегенә төшөндөм. Әллә ҡуйҙыртайыммы икән, протездың ниндәйен һатып алайым икән, тип уйлағансы, табиптар ҙа үҙ хөкөмөн сығарып ҡуйҙы. Шунан уйлайым, күпме генә ғүмер ҡалған, теш әллә кәрәгә, әллә юҡ, тип кире уйланым. Теш ҡуйҙыртырлыҡ ҡына аҡсам да бар ине...

            Мазһар был һүҙҙәрҙе үҙенсә аңланы. Шулай ҙа, ярҙам хаҡында тағы өндәшеп торманы.

– Һин тартынма, һөйләшәйек, килешәйек. Ҡулдан килгәнсә, ярҙам итермен. Тик һин анауы суд ҡарарын юҡҡа сығарыуҙарын һорап, ғариза яҙ.

– Яҙырмын, борсолма, – тине Тимерйән ҡарт. – Һин аҡса түләһәң дә, түләмәһәң дә миңә кәрәкмәй улар. Ошолай көнөнә ике-өс груша ашаһам, еткән.

– Ярай, мин ҡайтайым, – тип урынынан торҙо Мазһар. – Ана, болоттар ҡуйыра, тағы яуып ебәрһә, бынан мәңге сығып булмаҫ. Оло юлға сыҡҡан ерҙә бер “Камаз” батып ултыра ине.

– Иртәгә, улым, килә алаһыңмы? – тип өндәште ҡарт. Өндәшмәне лә, әллә һораны, әллә инәлде, хатта ялбарған һымаҡ булды.

            Мазһар ҡартҡа ҡараны һәм уның өнһөҙ генә күҙ йәштәрен ағыҙып илауын күреп:

– Ярай, иртәгә килермен, – тип әйтте лә ҡуйҙы.

– Үҙең генә килмә, киленде, балаларыңды алып кил. Баҡсамды күрерһегеҙ.

Әлегә шулай һөйләштеләр.

Мазһар өйөнә ҡайтыуға, улы менән ҡыҙын эйәртеп, ҡатыны Зәйнәп ҡайтып керҙе. Өсөһө өс яҡтан һорауҙар яуҙырып, хәл-ваҡиғаларға асыҡлыҡ индерҙеләр. Ҡатынында шик ҡалды. Нисек инде, ғүмерҙә күрмәгән кешенән алимент һорап ятаһың, йәнәһе. Тәүҙәрәк барырға уйламай ине, груша, алмағастар тураһында һүҙ сыҡҡас, ерҙә түшәлеп ятҡан емештәр хаҡында һөйләгәс, Зәйнәп дәртләнеп китте, тоҡтарын барлай башланы.

Күптән баҡса һатып алыу хаҡында хыялланалар ине.

– Ҡара әле, ул ҡартҡа баҡса нимәгә кәрәк? Бәлки арзаныраҡ хаҡҡа беҙгә һатмаҫмы икән? – тине йоҡларға ятҡас.

– Нәфсеңде тый, – тине Мазһар, бышылдап ҡына. – Тағы ҡарт эргәһендә баҡсаңды һат, тип өндәшеп ҡуй.

Иртәгәһен таң менән ҡуҙғалдылар. Барып етеүҙәренә тағы ямғыр һибәләй башланы. Барһалар, бер йәш кенә мулла йөрөп ята. Юлды белмәй уң яҡтан киткән икән, бысранып бөткән.

– Атайығыҙ әле генә үтте, – тине ул ҡайғылы итеп. – Саҡ килеп, “Ясин” сығып өлгөрҙөм. Мин бында килгеләп йөрөй инем. Баҡсамды улыма ҡалдырам, тине. Үҙен йыйыштырғас, карауатынан бынау ҡағыҙҙар сыҡты. Алып ҡуйығыҙ. Бынау баҡса – уныҡы. Һин, ағай, Мазһар Тимерйән улы Ғәлиуллинмы?

– Эйе, мин – Ғәлиуллин, – тип кенә әйтә алды Мазһар.

– Бындағы барлыҡ мөлкәтте һиңә мираҫ итеп ҡалдырҙы. Ерләү сығымдарын барыһын да миңә ҡалдырҙы мәрхүм. Әйҙәгеҙ, йолаһын үтәп, һуңғы юлға оҙатып ҡуяйыҡ.

            Мазһар ишек яңағына тотоноп, өйҙөң эсенә үтте һәм атаһының йөҙөнә ҡараны. Ул ҡәнәғәт һәм риза һымаҡ ине.

– Рәхмәт, атай, – тип кенә әйтә алды, күҙенән бер нисә тамсы йәш ҡойолдо. Үҙе лә һиҙмәҫтән, үкенде. Кисә бында ике сәғәттәй генә булды, атаһы әллә нисә тапҡыр улым, тип өндәште. Ә ул барыбер атай, тип әйтә алманы. Теле әйләнмәне.

– Рәхмәт һиңә, атай, – тине ул тағы бер тапҡыр. – Беҙгә үпкәләмә инде, атай!