"Айыулы ҡул" мажараһы

Был яҙмалағы һүҙем – Сур­ғылды ауылынан алыҫ түгел «Айыулы ҡул» төбәге һәм «Кәзә Лотфой» тигән берәү тураһын­да.
Ул ваҡыттарҙа әлеге төбәктә еләк-емеш иҫ киткес күп була торғайны. Унда кем генә барһа ла айыу күреп ҡайтыу сәбәпле, eмеш-еләккә йөрөргә баҙнат итеүселәр бөтөнләй тиерлек юҡ ине. Шул яҡта үлән сәмсенгән һарыҡ-кәзәләрҙең юғалыуы ла халыҡтың айыуға булған асыуын ҡабартып торҙо…
Ауылдың ир-уҙамандары Лотфрахман, Сәйфетдин, Хәким­йән, Муллаҡай, туҡтауһыҙ ашанып йөрөгәне өсөн «Убыр Зекер» ҡушаматы алған Зәкәриә айыуҙы аҡылға ултыртырға булалар.
Улар, бишеһенә – биш балта, көпшәнән ҡоролмалы, бер генә тапҡыр ата торған саҡма мыл­тыҡ менән ҡоралланып, юлға сыға. Айыуҙы «саҡырып килте­реү» ниәте менән Лотфрахман­дың кәзә бәрәсен дә эйәртәләр.
«Саҡма» – Лотфрахман ҡу­лын­­­да, сөнки ул төҙ атыусы­лар­ҙан иҫәпләнә. Бына айыу менән ос­рашаһы урын. Кәзә бәрәсен бер ситкәрәк бәйләп ҡуйып, һу­нарсылар ғәйәт ҙур, бейек ҡа­рағай башына үрмәләй. Йыуан ботаҡтар өҫтөнә балаган һымаҡ нәмә әтмәләп, айыуҙы көтә башлайҙар.
Күп тә ултырмайҙар, ҡыуаҡтар ҡыштырҙаған тауыш ишетелә. Ни күҙҙәре менән күрһендәр, өй тиклем ҙур кәүҙәле айыу һаҡ ҡына, яҡ-яғына ҡаранып кәзә бәрәсенә яҡынлаша. Ә ул, меҫ­кенең, ни эш­ләргә белмәйенсә асырғала­нып ҡысҡырына. Ҡа­сыр ине – бәйле. Ағас башын­дағылар иһә ауыҙын асып ҡатып ҡалған Лот­фойҙы төрткөләйҙәр: ат инде тиҙерәк! Ә Лотфой ҡалтыранған ҡулдары менән айыуға төҙәп аттым ғына тигән­дә, йәҙрә көп­шәнән тәгә­рәп төшөп китмәһенме! Шунда ни­ҙер һиҙенеп ҡалған айыу йәшен тиҙлеге менән ҡарағай төбөнә килеп етә лә, кәзә бәрәсен онотоп, ағасҡа үрмә­ләй башлай. Ҡоттары боттарына еткән «аусылар» «сап» та «сап» тип бер-бе­реһенә ҡысҡы­ра. Береһе айыуҙың башына сабам тип киҙәнә һәм туп-тура балаган нығытылған бауға саба. Хәсрәт һунарсылар айыу менән бергә түбәнгә оса.
Был миҙгелдә һәр кемдең үҙ йәнен һаҡлап ҡалыу ҡайғыһы ғына булғандыр, моғайын. Тайыштабан үкерә-үкерә урман араһына ташлана, һунарсылар иһә ауыл осонда ғына һушта­рына килә. Бәхеткә күрә, бере­һенең дә бер ере лә һын­ма­ған, береһе лә яраланма­ған. Тик балталар менән мылтыҡ ҡайҙа булған да, Лотфрахман кәзә бәрәсен ҡасан ҡултыҡ аҫтына ҡыҫтырып өлгөргән – быныһын Алла ғына белә. Әммә шуныһы хаҡ, был ваҡиғанан һуң Лот­фрах­­манға «Кәзә Лотфой» ҡу­шаматы ғүмерлеккә йәбешә. Ә айыу «ат­ҡан» төбәк «Айыулы ҡул» тип аталып йөрөтөлә башлай.

Камил ГӘРӘЕВ.