Инвестор

Юлында уға төлкө осраған.
– Ҡайҙа киттең, бүре аға­ҡа­йым? – тип һораған ул, хәйләкәр йылмайып.
– Бына, ҡуяндар иленә барып ҡайтырғамы, тим. Ауылдан һа­рыҡ урлап булмай хәҙер, эттәр күбәйҙе.
– Белмәйем, ағаҡайым, ҡуян­дар ҙа хәҙер башлы халыҡ, һине урмандарына индерерҙәрме икән?
Артыҡ һүҙ көрәштереп торма­ған бүре. Артҡы аяҡтарын көс хәл менән һөйрәй-һөйрәй, ҡуян­дар иленә киткән.
– Кем бар унда?
Ҡыуаҡ төбөнән килгән тауышты ишеткәс тә бүре шып туҡ­таған.
– Был мин, бүре ағайығыҙ. Мине үҙегеҙҙең йылы урманы­ғыҙға керетһәгеҙсе. Бергә-бергә йәшәрбеҙ. Һеҙҙе ҡурҡыныс бәлә-ҡазаларҙан һаҡлармын, һунарсы эттәрҙән яҡлармын, – тигән ул, ҡыуаҡ артынан тырпайып торған ике ҡолаҡҡа.
Шул арала таяҡ менән ҡорал­ланған ҡуяндар ҙа йыйылышып киткән.
– Юҡ, бында яҡын йөрөмә! Беҙҙең үҙебеҙҙең яҡлар башлы­ғыбыҙ бар. Бүре беҙгә ағай ҙа, дуҫ та түгел.
Бүре күпме генә ялынмаһын, кире боролоп китергә мәжбүр булған.
Юлында тағы төлкө осраған.
– Нимә, бүре ағаҡайым, юлың уңманымы ни? – тип көлгән ул кеткелдәп.
– Юҡ шул, хәҙер ҡуяндар ҙа башлы икән. Кемдең кем икәнен белеп торалар, ҡәһәрең...
– Хи-хи-хи... Юҡҡа ҡайғырма. Үҙеңә бер хәйлә өйрәтәм. Хәй­ләң барып сыҡһа, мине үҙ яныңа йәшәргә алырһың. Тыңла, – тип башлаған һүҙен төлкө, – анау тау башындағы яланды күрә­һең­ме? Күрһәң, шунда бар. Кешеләр быйыл унда кишер сәскән ине, йыйып бөтмәнеләр. Арыраҡ сөгөлдөр баҫыуы. Бер тоҡ сө­гөл­дөр, бер тоҡ кишер алып барып ҡара һин ул ҡылый күҙҙәргә... Хи-хи-хи.
Бүре арҡаһына ярты тоҡ кишер, ярты тоҡ сөгөлдөр йөкмәгән дә кире ҡуяндар урманына килгән. Был юлы ла хужалар ҡырыҫ ҡаршылаған.
– Мин бит һеҙгә буш ҡул ме­нән килмәнем, тоғом тулы кишер, сөгөлдөр. Бәлки, мине үткә­рер­һегеҙ ҙә сәй артында кәңәш-төңөш итербеҙ, – тигән бүре, хәйләләшеп.
Был һүҙҙәрҙе ишеткәс, ҡуяндар бүрене үҙҙәренең урманына үткәргән.
Йыйылыш бик ҡаты булған. Ахыр килеп, ҡу­яндар ике төр­көм­гә бү­ленгән. Бе­рен­се­ләре үҙҙә­ренең ара­һына бүрене үткә­рергә кәрәк­ле­ген тыл­ҡыған, икен­се­лә­ре ҡар­шы төш­кән. Шул саҡ бүре һүҙ ал­ған.
– Йәмәғәт, – тип башлаған ул һүҙен, тамаҡ ҡы­ра-ҡыра, – бына мин йыл да шулай кишер, сөгөлдөр үҫтерәм. Шуның өсөн мине иптәш­тәрем урманымдан ҡыуҙы. Ни эшләйем инде, үҙемдең яратҡан шөғөлөмдө ташлайыммы ни? Ҡа­ны­ма һеңгән бит ул минең...
Бүре илап ебәргән. Ҡуяндар­ҙың да күңеле тулған. Бүре тарат­ҡан кишерҙе кетер-кетер кимерә-кимерә һыҡтарға керешкәндәр. Шунан килеп береһе һүҙ алған.
– Ҡуяндарым, күреп тораһы­ғыҙ, кишер бик тәмле, сөгөлдөр үтә шәрбәт. Бик оҡшаны. Уйлап ҡарағыҙ әле, йыл да бүре ағай беҙгә шулай мул итеп аҙыҡ үҫтереп бирһә, һеҙгә насар булырмы? Яҙ протоколға: 1) Бүрене үҙебеҙҙең урманға индерергә. 2) Анау аҡландан ер бирергә. Әйҙә рәхәтләнһен үҫтереп йәшелсә­ләрен. Бер аҡлан ер йәлме ни?!
Бөтәһе лә риза булған, тик берәүһе генә ҡаршы төшкән.
– Ҡасан бүренең ҡуянға дуҫ булғанын күргәнегеҙ бар? Күрә тороп бүре ауыҙына керәһегеҙ бит, – тигән ул ҡәрҙәштәренең алданғанын күреп.
Юҡ, береһе лә тыңламаған. Етмәһә, бер аҡыллы башы:
– Ҡыуығыҙ үҙен урмандан. Бында ҡотҡо таратмаһын, – тип ҡысҡырған.
– Юҡ, уны былай ғына ҡалды­рырға ярамай, – тигән икенсеһе, – ул беҙҙең ҡаҡ­шамаҫ дуҫ­лыҡты емерергә теләне. Уны бүре ихтыярына бирәйек.
Бүре һүҙ алған:
–Рәхмәт, ҡу­ян­ҡайҙарым, ысын­­­лап та, тарихи дуҫлыҡты бо­ҙорға теләүсе был баш-баш­таҡҡа үҙем хөкөм сығарырмын.
Теге һүҙ көрәштереүсе ҡуянды бөтәһе лә бүрегә бирергә тигән ҡарар сығарған. Йәлләүселәр ҙә булған арала, әммә улар ҡур­ҡышып ултырған.
Шулай ваҡыт үткән. Бүре үҙе янына төлкөнө лә алған. Икәү­лә­шеп көн дә ҡуян ите ашай-ашай ғүмер иткәндәр былар. Ҡуяндар тырым-тыраҡай төрлө ергә сабышалар, ти. Әммә уларҙы йыртҡыстарҙың хәйләһе һәр ваҡыт тота икән.
Шуның менән әкиәтем тамам, ә һеҙгә әйтер һүҙем ошо:
Был әкиәттең асылы шунда:
Булмағыҙсы ҡуяндар ише.
Бөгөн тыуған еркәйеңде
һатып,
Ҡуян хәленә төшмә, Кеше!

Рәлис УРАҘҒОЛОВ.